Nieuwe basisregel tegen corona: frisse lucht

Tekst: Marco van de Wetering | Beeld: Kerkmagazine

“Tot voor kort ging het bij binnenklimaat en ventilatie vooral om comfort; je wilt frisse, gezonde lucht en de juiste temperatuur. Ventilatie als nieuwe basisregel tegen corona legt juist extra nadruk op gezondheid. Als kerken het belangrijk vinden dat hun bezoekers niet besmet raken tijdens de eredienst, dan moeten zij iets met dat gezondheidsaspect.”

Aan het woord is Paul van Dorp, adjunct-directeur bij Van Dorp, een technisch dienstverlenend bedrijf met 20 vestigingen door het hele land en gespecialiseerd in onder meer klimaattechniek en ventilatie. Als lid van de Protestantse Gemeente in Zoetermeer heeft Van Dorp niet alleen ervaring als deskundige, maar ook als kerkbezoeker.

“Overal waar je muren en plafonds neerzet, sluit je een hoeveelheid lucht af van de buitenlucht. En de lucht buiten is gezond, de lucht binnen niet standaard. Deze wordt namelijk verontreinigd doordat mensen binnen in- en uitademen. Hoe meer mensen er in een ruimte zijn, hoe ongezonder de lucht wordt als je niet ventileert.”

Wat is ventilatie feitelijk en heb je er per se een installatie voor nodig?
“Ventilatie is eigenlijk niets anders dan verse lucht naar binnen zuigen en gebruikte lucht naar buiten blazen. Om binnen gelijke druk te houden moeten beide hoeveelheden in balans zijn. Om te ventileren heb je niet per se een speciale installatie nodig. In huizen zie je bijvoorbeeld vaak roosters boven de ramen waardoor koude lucht binnen komt. Die zakt naar beneden waar een radiator de lucht verwarmt en weer omhoog stuwt. Voor die luchtcirculatie hoef je verder niets te doen. Verder kent iedereen het principe van open ramen en deuren, kieren onder de deur of luchtlekken in oudere gebouwen door gebrekkige isolatie of afwerking.
Technische installaties bij ventilatie zijn nodig als er grotere aantallen mensen in één ruimte zijn. Als je ademt, stoot je CO2 uit, dat is een gegeven. In een kerk- of vergaderzaal red je het dan al snel niet meer met een raampje openzetten. Eigenlijk draait het erom in hoeverre je gezondheid meeneemt als belangrijk criterium bij ventilatie.”

De overheid heeft ‘ventileren’ toegevoegd als vierde basisregel. Waarom is dat?
“Het is bewezen dat het coronavirus zich in belangrijke mate verspreid via zogenaamde aerosolen (zie kadertekst). Deskundigen bij RIVM en andere onafhankelijke organisaties zijn er inmiddels van overtuigd dat ook die kleine druppels het complete virus bevatten. Gassen zoals CO2, verspreiden zich gelijkmatig in de gehele ruimte, aerosolen niet. Die kunnen zich juist ophopen in een ruimte als er onvoldoende wordt geventileerd waardoor de kans op besmetting weer aanzienlijk toeneemt.” Kerken zijn meestal grote gebouwen met veel ruimte. Zijn de restricties voor kerken niet wat erg streng? Van Dorp onderbouwt zijn reactie met enkele cijfers die het aantal virusdeeltjes (‘kwanta’ quanta’ genaamd) uitdrukken dat een besmet persoon per situatie uitstoot. “Als iedereen gewoon in een kerkzaal zit en verder niets doet, dan stoot een besmet persoon 5,7 quanta per uur uit. Wanneer iemand gewoon spreekt is dat 7,6 quanta per uur. Bij zingen stijgt die hoeveelheid naar 490 quanta per uur! Dat is een fors hoger risico op verspreiding van het virus bij één besmet persoon.
De werkgroep Zingen in de kerk van de PKN verwoordde het zo bij haar advies omtrent zingen: ‘Bij zingen in de kerk is de kans op een super spreading evenement dominant mogelijk’. Helaas hebben we daar via de media voorbeelden van gezien.”

Hoe bepaal je wat voor installatie jouw kerk nodig heeft?
“Dat begint al met het Bouwbesluit, waar ook het RIVM naar verwijst. Hierin zijn ook de ventilatie eisen zijn .vastgelegd. Buitenlucht bevat 450 ‘parts per million’ CO2; binnen moet dat onder de 900 PPM blijven. Vervolgens kijk je naar het maximaal aantal bezoekers dat in de kerkzaal past en de duur van een kerkdienst. Je kunt dan snel berekenen welke capaciteit nodig is om de CO2-waarde zo dicht mogelijk bij die 450 PPM te houden.
Vervolgens is de keuze: neem je een constant volume systeem of een variabel volume systeem. Het eerste draait continu op het ingestelde vermogen. Bij een variabel systeem wordt de hoeveelheid aan te voeren verse lucht aangepast aan de luchtkwaliteit en temperatuur. Daarmee bespaar je nog behoorlijk op energie.”

Hoe zit dat bij monumentale kerken?
“De ene monumentale kerk is de andere niet, maar in het algemeen zijn het ruimtes met veel volume. Dezelfde principes gaan op als bij andere kerkgebouwen. Wel is er bij monumentale kerken vaak meer sprake van natuurlijke ventilatie door circulatie van warme en koude lucht. Ook zijn ze vaker slecht geïsoleerd en zijn er tochtgaten bij deuren, ramen en in muren. De risico’s met betrekking tot het coronavirus zijn in die kerken wel wat kleiner door de grote hoogte van de gebouwen. Bovendien is het veel lastiger om ventilatie te installeren vanwege hun monumentale status.”

Een goede airconditioning volstaat toch ook wel om coronabesmetting te voorkomen?
Nu veert Van Dorp hoorbaar op tijdens het telefonische interview. “Absoluut niet! Een airco is gericht op comfortverbetering en voert geen verse lucht aan. Hij koelt de aanwezige lucht die vervolgens wordt hergebruikt. Sterker nog, de ventilator van de airco verspreidt niet alleen de gekoelde lucht, maar ook het virus. Een airco is dus juist niet geschikt bij preventie van coronabesmetting.”

Zijn er nog andere oplossingen?
“Het gebruik van schone buitenlucht is in veel gevallen kostenefficiënter. Je hoort veel over de zgn. HEPA-filters. Dat zijn dichte filters die zeer sterk de lucht zuiveren. Door hun dichtheid is er wel relatief veel energie nodig om de lucht door het filter te persen. Voor grote ruimtes heb je dus grote installaties nodig. Dat heeft uiteraard behoorlijk invloed op de kostprijs.
Als de basisregel ventileren niet mogelijk is, kijk dan naar installaties.”

Meer informatie
Kerkrentmeesters en beheerders kunnen meer informatie over corona en ventilatie vinden in het Masterplan Ventilatie.
www.masterplanventilatie.nl
www.eerstehulpbijventilatie.nl

NB Goede ventilatie is slechts één van de coronamaatregelen die het RIVM voorschrijft, naast diverse andere maatregelen.