Kerk met een De Ploeg-plafond in Kollum

Alleen al het plafond van de Oosterkerk in het Friese dorp Kollum is de moeite om naar het noorden te reizen. In de kerk, een ontwerp van Egbert Reitsma, is het gewelf beschilderd door De Ploeg-schilder George Martens. 

De kerk is gebouwd in 1924 / 1925. Het is de eerste kerk die Reitsma ontwierp. Daarna volgden kerken van zijn hand in dezelfde Amsterdamse stijl in Appingedam en Weesp. Zijn ontwerp werd maatgevend voor diverse andere gereformeerde kerken na hem. De kerk in donker baksteen is zowel van binnen als van buiten compleet in evenwicht en straalt rust en ritme uit. Het kerkgebouw heeft een Grieks kruis als grondplan en is uitgevoerd in de stijl van de Amsterdamse School. De ruimte wordt overdekt door twee elkaar kruisende parabolische tongewelven met gemetselde ribben. En aan dat gewelf is iets prachtigs, iets unieks te zien. 

De Ploeg 
De tongewelven zijn grotendeels betimmerd met planken die beschilderd zijn met abstracte, vloeiende en geometrische vormen. Zij werden beschilderd, naar een ontwerp van Reitsma, door George Martens. Zowel Reitsma als Martens waren lid van het befaamde Groninger kunstenaarscollectief De Ploeg, opgericht op 1 mei 1918. Aanleiding was dat zij geweerd werden bij een overzichtstentoonstelling van Groninger kunstenaars. De naam werd bedacht door kunstenaar Jan Altink. De aangesloten kunstenaars wilden de kunst in hun streek vernieuwen, of ontginnen. Om de aarde om te woelen is een ploeg nodig. Een bekend lid van De Ploeg is Hendrik Nicolaas Werkman, bekend vanwege zijn prachtige prenten rond de Chassidische Legenden en De Blauwe Schuit, een uitgave in oorlogstijd. Wie meer werk van De Ploeg wil zien, reist na Kollum door naar het Groninger Museum waar hun werk permanent te zien is. 

Bioscoop 
Schilder Martens hield zich ook bezig met reclamewerk: affiches en folders. Een bijzondere categorie in zijn werk is de verbeelding van kermis- en sporttaferelen. Martens was zelf actief als sporter (voetballen en schaatsen) en verder een liefhebber van motorracen. Met zijn schetsen, tekeningen en schilderijen van wedstrijdschaatsers en TT-races onderscheidde hij zich qua thematiek van andere Ploegleden. De grote lamp aan het plafond, ontwerp van Reitsma, is een bezienswaardigheid op zich. Glas in lood panelen in een abstracte vorm die het meest doet lijken op een schip, maar toch ook weer niet. Het verhaal gaat dat niet alle gereformeerde Kollummers blij waren met deze uitbundige gedecoreerde kerk. Het leek te veel op een theater of een bioscoop. Inmiddels hebben de kerkgangers hun gebouw in hun hart gesloten. Zij kerken in een monument met grote artistieke waarde. En wie een voorstelling of concert meemaakt, kan beamen dat het idee van een theater nooit ver weg is. 

Gemeente 
De kerk van Reitsma kreeg haar naam in 2008 na de fusie met de hervormde Maartenskerk (15e eeuw) die leidde tot de Protestantse Gemeente Kollum. De Protestantse Gemeente te Kollum beschrijft zichzelf als ‘een gemeente, gedragen door de Liefde van God, waar ruimte is voor diverse vormen van vieren, persoonlijke groei en barmhartigheid naar de ander’. Tot 1 mei werden alle diensten in de Oosterkerk gehouden, vanwege de hoge kosten die het verwarmen van de Maartenskerk met zich mee brengt.