Akoestiek en geluidinstallaties in verschillende kerken

Door: Klaasjan Schaap (Schaapsound) en Jan Bril (GeluidBuro)

Dit artikel is als advertorial verschenen in Kerkmagazine juni 2025.

In dit artikel nemen we u mee in de wereld van akoestiek en geluidinstallaties in kerken. De akoestiek en geluidinstallaties kunnen niet los van elkaar worden gezien. We laten u een voorbeeld zien van een monumentale kerk, een nieuwbouwkerk en optimalisatie van een relatief jong kerkgebouw.

Monumentale kerk –Academiehuis Grote kerk Zwolle
De Grote of St. Michaëlskerk in het centrum van Zwolle is gebouwd in de periode 1406 tot 1466 en is in de loop van de tijd uitgebouwd tot een driebeukige hallenkerk in de stijl van de Nederrijnse gotiek. In de indrukwekkende kerk is een even indrukwekkend 4-klaviers Schnitger-orgel uit 1721 aanwezig, die momenteel wordt gerestaureerd. Achter het orgel bevindt zich de consistoriekamer die is gebouwd op de plek waar in 1682 de hoogste toren van Nederland is ingestort.
De laatste tien jaar is de kerk doorlopend gerestaureerd. Dit gebeurt met respect voor de geschiedenis, maar wel met het oog op de toekomst. Doel is dat de kerk op allerlei manieren gebruikt kan worden. Een belangrijk aandachtspunt is het verbeteren van de akoestiek. Hierdoor komt het Schnitger-orgel beter tot z’n recht. Ook de overdracht van spraak en versterkte muziek profiteert hiervan. Met het verwijderen van de banken en de realisatie van een nieuwe vloer met stoelenvakken komen de klanken van het orgel met meer detail verder de kerk in.

In nauwe samenwerking met de stichting, architect, akoestisch adviseur en installateur is een inventarisatie van eisen en wensen voor multifunctioneel gebruik gemaakt. Vervolgens zijn deze wensen vertaald in 28 mogelijke stoelopstellingen (scenario’s), op allemaal verschillende plekken inde kerk met verschillende podia en verschillend gebruik (spraak, klassieke akoestische muziek, versterkte muziek, multimedia enzovoorts). Op
basis daarvan is de geluidinstallatie ontworpen die sterk rekening houdt met de akoestiek. Deze installatie is verder technisch uitgewerkt en geplaatst. 

Het belangrijkste uitgangspunt voor de 28 scenario’s is een goede spraakverstaanbaarheid. Dat is best een uitdaging in een ruimte met een nagalmtijd van 5,1 seconden. Naast een goede spraakoverdracht is de installatie ook geschikt voor (achtergrond)muziek en zelfs livemuziek in het Noordkoor. Om die reden is gekozen voor kwalitatief hoogwaardige luidsprekers die het geluid zo goed mogelijk bundelen. Een ander belangrijk uitgangspunt is de bediening. De installatie wordt door een team van vrijwilligers bediend zonder getrainde geluidstechnici. Met behulp van een iPad wordt het geluid draadloos bediend door het hele gebouw. Nadat het gewenste scenario gekozen is, kunnen de draadloze microfoons en andere audiobronnen eenvoudig bediend worden. Voor een goede werking van de installatie is een apart (wifi)netwerk aangelegd waar niet alleen de bediening maar ook de digitale audiokoppelingen gebruik van maken. Een leuk detail ten slotte is dat ook de unieke gekleurde (RGBW) gewelfverlichting via deze iPad bediend kan worden.

Nieuwbouw kerk – Gereformeerde Gemeente Yerseke
De Gereformeerde Gemeente in Yerseke is één van meest recente en meest bekende grote nieuwbouwkerken. In het vorige Kerkmagazine is de kerk al uitgebreid aan de orde gekomen. Vanuit akoestisch oogpunt lag hier een grote uitdaging: de spraakverstaanbaarheid moest optimaal zijn. Dit vraagt om een korte nagalmtijd, vergelijkbaar met een huiskamer. Tegelijk moesten het orgel en de gemeentezang (met bovenstemmen) tot z’n recht komen, wat juist vraagt om meer nagalmtijd.
Daar komt nog bij dat het om een hele grote kerkzaal gaat met lange afstanden tot aan de luidsprekers. Zorgvuldig akoestisch ontwerpwerk heeft geleid tot een mooi resultaat. Na oplevering was de akoestiek zoals dit was nagestreefd. Deze kerk laat zien hoe spraak en orgelmuziek/ gemeentezang goed samen kunnen gaan als in de ontwerpfase de juiste keuzes worden gemaakt.
Digitaal stuurbare luidsprekers zijn actieve luidsprekers die met behulp van een geavanceerde audioprocessor en software het geluid verticaal kunnen bundelen en in de gewenste richting kunnen sturen en heel geschikt om grote afstanden te overbruggen. In de installatie van Yerseke zijn er twee van bijna 4,5 meter lengte toegepast en enkele passieve luidsprekers onder en boven de galerij. Ook voor de aansturing is er een geavanceerde, flexibel programmeerbare audioprocessor geïnstalleerd met een gebruiksvriendelijke touchscreenbediening bij de koster. 

Ontmoetingskerk Haarlem
De Ontmoetingskerk staat in de wijk Schalkwijk te Haarlem, een diverse wijk waar de kerk op zondag en door de week een centrale plek inneemt. De kerk is in 1968 gebouwd en in 2007 grondig uitgebreid en getransformeerd naar een moderne, lichte en sacrale kerk. De akoestiek in de kerk was sinds de transformatie in 2007 niet ideaal. De akoestiek was ‘te veel’ voor het merendeel van het gebruik en spraakverstaanbaarheid bleef achter.
Daarom is de akoestiek van de kerk grondig onderzocht. Vervolgens zijn voorstellen zijn gedaan om een fraaie bouwkundige akoestiek voor klassieke muziekvormen, waaronder orgel, te combineren met multifunctioneel
gebruik met versterkte spraak-, media en muziekoverdracht. De akoestische voorzieningen in het fraaie ontwerp zijn nagenoeg onzichtbaar verwerkt in het interieur.
Daarna is de geluidinstallatie – na een praktijktest vooraf – definitief geplaatst, in nauwe afstemming tussen opdrachtgever en adviseurs. Het hier toegepaste luidsprekersysteem is anders dan in bovengenoemde kerken: in Haarlem is gekozen voor een krachtig line-array systeem met losse subwoofers zoals je dat ook bij concerten ziet. De vooraf aangegeven wensen zijn hiermee gerealiseerd in een kerk waar vanuit akoestisch oogpunt bijna alles mogelijk is.

Wilt u de akoestiek en de geluidsinstallatie net zo goed geregeld hebben als in bovenstaande kerken? Neem dan contact op met de adviseurs van Schaapsound of het GeluidBuro.

Websites:
Schaapsound - schaapsound.nl
GeluidBuro - geluidburo.nl