Kerk met een verhaal: de kerk staat in brand

(Dit artikel is verschenen in Kerkmagazine december 2025.)

Van ver is op heel Walcheren de Lange Jan te zien. Wat voor Groningen de Martinitoren is, is voor Zeeland de Lange Jan.

Op 17 mei 1940 werden de Nieuwe Kerk, Lange Jan en de naastgelegen abdij zwaar verwoest. Dat was het gevolg van een bombardement door de Duitse luchtmacht om het Nederlandse en Franse leger tot overgave te
dwingen. Nederland had formeel gecapituleerd op 14 mei, maar dat gold niet voor de provincie Zeeland. Het bombardement verwoestte niet alleen de toren, de kerk en de abdij, maar ook het middeleeuwse stadhuis
en een groot deel van de historische binnenstad.

Maan
Inwoners van Middelburg worden ook wel ‘Maneblussers’ genoemd. Dat heeft te maken met een keer dat er brand was in de Lange Jan. Althans, dat dacht men. 
Het verhaal gaat dat in de middeleeuwen een beschonken Middelburger ’s nachts over straat liep, naar de torenklok van de Lange Jan keek en dacht dat die in brand stond. De brandweer werd gealarmeerd en wilde met behulp van brave burgers de brand gaan bestrijden. Toen kwam men erachter dat een volle, laagstaande maan in combinatie met nevel leidde tot het gezichtsbedrog van een brand.

Bier
Zo werden de Middelburgers het lachertje van het eiland Walcheren, of zelfs heel Zeeland. Waarschijnlijk is het verhaal apocrief. Met name Vlissingers konden (en kunnen nog steeds) niet nalaten af en toe de spot te drijven met hun buren over de al dan niet waargebeurde blunder. 
Overigens wordt hetzelfde verhaal vertelt over de Sint-Romboutstoren in het Belgische Mechelen. Volgens Wikipedia is dat een satire die in stand werd gehouden door rivaliserende Brusselnaren. Zowel in Mechelen als in Middelburg is de spotnaam maneblusser een geuzennaam geworden. De Belgen hebben er zelfs een bier naar vernoemd, met in het logo een brandweermannetje.

Twee kerken
Onderaan de Lange Jan doet zich nog een opvallend fenomeen voor. De toren staat feitelijk tussen twee kerken in, letterlijk en figuurlijk. Aan de westzijde bevindt zich de Nieuwe Kerk, aan de oostzijde de Koorkerk. Beiden zijn in gebruik bij de Protestantse Gemeente in Middelburg, maar er is een verschil. Het vrijzinnige deel slaat op zondag rechtsaf en maakt gebruik van de Koorkerk. Overige protestanten gaan naar links, de Nieuwe Kerk in.

Klimmen
De Middelburgse Lange Jan behoort tot de top 10 van hoogste kerktorens in Nederland. De toren is 90,5 meter hoog. Voor een prachtig uitzicht over de historische binnenstad en het eiland Walcheren, is de toren te beklimmen. Precies 207 treden leiden naar een geheel winddicht uitzichtpunt. Vanachter de ramen kan men bij helder weer zelfs het Belgische Zeebrugge zien liggen.

Informatie over de Lange Jan in Middelburg kunt u vinden op de website www.langejanmiddelburg.nl.